Wat is het Woudagemaal in Lemmer?

gemalen voor de waterhoogte

Het Woudagemaal Lemmer werd ontworpen tussen 1917 en 1918 en werd gebouwd tussen 1916 en 1920 door hoofdingenieur van de provinciale waterstaat van Friesland: Dirk Frederik Wouda. Koning Wilhemina heeft op 7 oktober 1920 het Woudagemaal geopend. Het gemaal is destijds gebouwd om het water in tijden met veel regen en wind op peil te kunnen houden in de provincie Friesland. In het begin van de 20e eeuw stonden delen van Friesland onder water door hevige regenval en dit bracht veel overlast met zich mee. Molens en sluizen konden het water niet meer goed verwerken waardoor het Woudagemaal werd ingezet om het waterpeil weer te verlagen. Het gemaal werd tot 1966 ingezet en word tegenwoordig alleen nog maar ingezet bij draaidagen en in tijden van nood. Woudagemaal Lemmer is het grootste en nog functionerende stoomgemaal ter wereld.

Hoe werkt het Woudagemaal in Lemmer?

Het Woudagemaal functioneert op vier machines die werken op stoom. Deze machines worden aangedreven door stoomketels. Naast het Woudagemaal staat een grote schoorsteen die meerdere functies heeft. Zo heeft de schoorsteen niet alleen het doel om de rookgassen af te voeren die van de verbanding afkomt van de stoommachines maar ook om trek te veroorzaken in de ketels. Trek in de ketels zorgt ervoor dat er lucht in de stoomketels komt wat nodig is voor het verbrandingsproces. Als de machines op volle toeren werken kunnen ze ongeveer zes miljoen kub aan water verplaatsen. Dit komt neer op vier miljoen liter water per minuut!

 

Woudagemaal in Lemmer

Soms worden de machines preventief opgestart omdat het waterpeil richting de dreigende water limiet dreigt te stijgen. Het opstarten van de machines duur maar liefst zes uur! Wanneer het nodig is kan de hendel worden aangetrokken waardoor de machines dan meteen op volle toeren kunnen draaien

Draaidagen

Het Woudagemaal komt minimaal twee keer per jaar in actie. De provinciale waterstaat van Friesland organiseert draaidagen waarin het gemaal weer in werking wordt gezet. Deze draaidagen worden georganiseerd voor het publiek maar ook voor de machinisten. Doordat de 100 jaar oude machine met vakmanschap moet worden onderhouden en kennis een pré is wordt deze kennis van generatie op generatie doorgegeven.

UNESCO werelderfgoed

Het Woudagemaal in lemmer staat sinds 1998 op de wereld erfgoed lijst van UNESCO. Voordat je op de wereld erfgoedlijst komt moet je voldoen aan een aantal criteria. Het Woudagemaal staat op de werelderfgoed lijst omdat het voldoet aan de volgende criteria:

  • Stoom als energiebron wordt gezien als een van de grootste opkomsten die men kent.
  • Het Woudagemaal is de grootste in zijn soort
  • Het Woudagemaal symboliseert de Nederlandse waterbouwkunde
  • Het Woudagemaal laat zien welke kracht stoom kan brengen en tegen welke natuurkrachten het is opgewassen.

Het Woudavijfje

Doordat het Woudagemaal in 1920 werd geopend is er in 2020 een herdenkingsmunt gemaakt ter ere aan het 100-jarig bestaan van het gemaal. Deze herdenkingsmunt wordt het Woudavijfje genoemd en is een munt met een nominale waarde van €5,- euro. Op het muntstuk staat onze huidige koning Willem-Alexander met baard afgebeeld. De munt is te koop bij het KNM, de Koninklijke Nederlandse munt. Naast het Woudavijfje kun je bij het KNM ook terecht voor andere herdenkingsmunten.

Wil jij ook het Woudagemaal in Lemmer bezoeken?

Ben jij na het lezen van deze blog ook helemaal geïnteresseerd geraakt in het Woudagemaal en wil je graag het Woudagemaal eens bezoeken? Op de website van het Woudagemaal kun je de agenda bekijken wanneer er weer draaidagen worden georganiseerd om zo jouw bezoek te plannen!